Bal Gibi İsim Tamlaması

Bal Gibi İsim Tamlaması

O sene birinci sınıfın X şubesi korkunç bir sınıftı.

Ben, ömrümde, bu kadar kabiliyetsiz çocukların bir araya toplandığı bir sınıf daha görmemiştim. Çoğu "iki se­nelik" olduğu hâlde, sanki özellikle öğrenmemek kararıyla el birliği etmiş gibi, iki satır okuyamıyorlar, bir satır yazamıyorlardı. Hele “dilbilgisi” dersinde “dehşet”tiler!..

Sınıfa girerken tüylerim diken diken oluyordu!..

"Çocuk milleti"ni kayıtsız, şartsız seven bir öğretmen olduğum hâlde, çocuğa pek az benzeyen bu çocuklar kar­şısında âdeta kişiliğimi kaybediyor, bambaşka bir insan oluyordum. Belki de bunun için onlara bir şey öğretemiyordum. Öteki şubede başarı yüzde seksen beş olduğu hâlde, bu şubede ikinci dönem sonuna kadar yüzde otuz bile değildi. Gerçi bunları öbürlerinden bir buçuk ay kadar sonra almıştım, ama bu derece geri kalmak için şüphesiz bu bir sebep değildi. Hem onlar, her derste geriydiler; ba­zı arkadaşlar; hepsinin sınıfta kalacağını bile söylüyorlardı. Öteki şubede "tembelce" saydıklarımız ayarındaki tale­beleri bu şubede iftihar listesine yazıyorduk!

Küçük Mehmet Yakut da işte bunlardan biriydi. Hemen hemen babası yerinde kocaman adamların yanı başında bir nokta kadar küçücük, yırtık gömleği, yamaları kopuk elbiseleriyle cin gibi otururdu. Pırıl pırıl ve fırıl fırıl dönen küçük, yuvarlak gözleri vardı. Onu, içimden, pek sevimli bir fındık faresine benzetirdim.

Benden müthiş korkuyordu. Niçin?.. Bilmiyorum... Kendisine bir fiske vurmuş değildim; böyle olduğu hâlde, herhangi bir sebeple sırasına yaklaşsam kıpkırmızı kesilir, küçük ellerini -ipi çekilen bir kukla gibi- çabucak kaldırıp başına siper ederdi. Bu hâli bir yandan içimi acıtır, bir yan­dan da bilmem niçin, hoşuma giderdi. Bazen de öfkelenir­dim...

Aylar ve aylar geçtiği hâlde, isimle sıfatı bir türlü birbi­rinden ayıramayan; zamire fiil, fiile bağ diyen; okuduğunu anlamayan, kazara anladığını da asla anlatamayan bu acayip sınıftan bıkmış usanmıştım.

Üçüncü dönem başında bütün umudumun, bütün ça­lışma gücümün tükenmiş olduğunu gördüm.

İçimdeki, onları yetiştirme hırsıyla birlikte öfkelerim de sönmüştü. Onların öğrenmemek inadı karşısında ken­dimi kaybederek kızıp köpürmekten, bağırıp çağırmaktan birdenbire vazgeçtim...

Ben yenilmiştim. Bu acı gerçeği kabul ediyordum...

Bu sıralarda çarşamba gününün ikinci saati boş kalan bitişik sınıftan beş, on öğrenci o saati geçirmek üzere ben­den izin aldılar. Hepsi de zeki, uyanık, sevimli çocuklardı.

İçlerinde Rıfkı Ezici adında biri vardı ki gülünç olaylar karşısında kendini hiç tutamaz; beyaz, şişman yumrukla­rını ağzına tıkayarak, kıkır kıkır gülerdi. Onu bu huyundan bir türlü vazgeçirememiştim.

Bizim meşhur X şubesinde derse kalkan her öğrenci Rıfkı'yı gülmekten katılacak hâle getiren cevaplar veriyor­du. Zavallı çocuk, makaraları koyuvermemek için iki yumruğuyla ağzına basıyordu ve gelincik gibi kızaran yanakla­rına gözlerinden yaş akıyordu...

Ben hiç kızmadan, X'lilere:

       -    Görüyorsunuz ya, dedim, onlar da sizin sınıfınızda, sizin yaşınızda hatta birçoğu sizden pek küçük çocuk­lar. Hep aynı ilin çocuklarısınız ve aynı öğretmenlerden ders okuyorsunuz. Böyle olduğu hâlde, işte, onlara alay konusu olacak kadar onlardan gerisiniz. Bu, ağlanacak bir hâldir!

O zaman küçük Mehmet, avuçlarını çaresizlikle açarak başını salladı. Bu hareketi elinde olmadan yapmıştı...

       -    Ne o?., dedim.

Kıpkırmızı kesildi; gözlerini kırpıştırdı. Israr ettim:

       -    Söyle, söyle! Haydi! Birden cesaretle:

-Vallah ben çalışıyem öğretmen, dedi. Çalışıyem amma...

Güldüm, başını okşadım:

       -    Çalış! Daha çok çalış! –Yedi bekliyem, yedi!..

       -    Olsun. Sen altılık bil, ben sana yedi vereceğim.

       -    Galhanda (kalktığım vakit) unudiyem!

       -    Unutmazsın, iyice çalışırsan unutmazsın!

       -    Şaşıriyem, öğretmen!

       -    Şaşırmazsın canım! Ne var şaşıracak? Ben yabancı mıyım?.. Bak, gelecek derse seni tahtaya kaldıracağım, bilmezsen de kızmayacağım, ama bilirsen yediyi aldın gitti!

       -    Dorgu mu diyisen?..

       -    Elbette doğru söylüyorum. Öğretmen yalan söyler mi? Haftaya bugün! Anladın mı?.. Sana koca bir hafta müsa­ade!..

Küçük, parlak gözlerindeki minnet ve umut ifadesi o kadar kuvvetliydi ki benim kalbimi de bir mutluluk rüzgâ­rı doldurdu.

Ve nihayet o gün geldi.

O önemli gün geldi, çattı!

Mehmet Yakut için bu, bir onur meselesinden de fazla bir şey, âdeta bir hayat memat meselesiydi! Bunu anlamak için yüzceğizine bir bakmak yeterdi.

Bu gibi işlerle zerre kadar ilgilenmeyen sınıfı da neden­se bu konu meraklandırmıştı. Hepsinde olağanüstü bir coşkunluk vardı ve herkesin gözü "küçük"te idi. Zavallı yavrucuğum büsbütün sıkılıyor, sahici yakutlar gibi kıp­kırmızı kesiliyordu...

Çok neşeli göründüm:

       -    Bakayım, küçüğüm! Ooo!.. Bu gözler bana meydan okuyorlar! -Oysa küçük, gözlerini korkuyla kırpıştırıyor­du!- Bu gözler, "Ne sorarsan sor, hepsini biliyoruz!" diyor­lar... Madem ki öyledir, ben de inadıma kolay şeyler sora­cağım. Aç bakalım şu kitabı, istediğin yerden oku!

   -        Sen ne yandan dersen, o yandan ohuyam, öğretmen!

        - Oku işte çocuğum, neresini çok seviyorsan, orasını oku! Okudu ve anlattı.

Bundan evvelki derslerle ölçülemeyecek kadar iyiydi.

       -    iyi, dedim, mükemmel!.. Gördün mü bak, çalışınca ne güzel oluyor! Hele biraz da tahta başına geç bakalım!

Tahtaya, idam sehpasına bakan bir mahkûm gibi bak­tı. O zaman benim kafamın içinde de bir şimşek parladı:

Demek onları asıl korkutan bu, "tahta başı" faslıydı.

Bu korkuyu şüphe yok ki benim yanlış tutumum uyandırmış olacaktı. Bunu zamanında anlamış olsay­dım, dilbilgisini, onlara tahtasız öğretmenin yolunu arar bulurdum. Fakat ne yazık ki çok geç kalmıştım...

Mehmet Yakut, bir nar tanesi gibi küçük ve kırmızı, tahta başına geçti.

       -    Yaz, küçüğüm; "Ahmet'in arkadaşı yaramaz bir ço­cuktur. Fakat Ahmet uslu oturur."

Mehmet Yakut, tahta başında bir sevinç dalgasına tu­tulmuş gibi iki tarafa sallandı. Hepsini bildiği anlaşılıyor­du. Telâşından dili dolaşarak başladı:

-    Ahmet, isim. özel isim. Arkadaş, isim, cins ismi, mad­de ismi. Ahmet'in arkadaşı, bal gibi isim tamlaması!

       -   Efendim!..

       -   Bal gibi isim tamlaması.

       -   O da ne demek?.. Mehmet durakladı:

       -   Kitap yazıyor efendim.

       -   Hangi kitap, oğlum?

        -   Kitap değil efendim, defter. Senin yazdırdığın müs­vedde defteri.

       -    Getir bakayım, nerede?

Sırasının üzerinde duran sarı yapraklı müsvedde defte­rini kaptı, sayfalarını karıştırdı, yarım dakika geçmeden aradığını buldu, muzaffer bir tavırla bana gösterdi.

Sahifenin ortasında şu cümleler yazılıydı:

"Hasan'ın babası fakir, fakat namuslu, değerli bir adamdı."

Hasan'ın babası, bal gibi isim tamlaması; fakir...

Birden şaşalamıştım, fakat sonra işi hemen anladım ve sınıf ortasında, okul hayatımın ilk büyük kahkahasını attım!

Mesele şuydu:

Bazen hoşuma giden, bazen de sinirime dokunan bir mısra veya bir deyim dilime dolanır ve artık günlerce, haf­talarca kendimi ondan kurtaramam.

Bir arada bu, "bal gibi" deyimine takılmıştım. Daha ön­ce duymamış mıydım bilmem, birdenbire kendimi bu iki kelimeye fena hâlde kapılmış buldum. Sıralı sırasız, mü­nasebetti münasebetsiz, hep bunu söylüyordum. Bu iki kelime sınıfa bile benimle beraber girip çıkıyordu.

İşte bu günlerden birinde "Hasan'ın babası"nın isim tamlaması olduğunu bilmeyen bir çocuğa sinirlenmiş:

       -    Hasan'ın... babası!.. Bunu bilmeyecek ne var?.. Bal gi­bi isim tamlaması işte!., diye bağırmıştım.

Demek Mehmetçik de bunu ağzımdan çıktığı gibi yaz­mış, öylece bellemişti.

Ben "gülme nöbeti"ne tutulmuş gibi gülerken o, şaşkın şaşkın bana ve çevresine bakmıyor, dört yandan imdat bekliyordu.

Gülmem bitince, ona "bal gibi"yi nasıl anlatacağımı düşünmeye başladım. Bir hayli güçtü. Nihayet:

Yavrum, dedim, bal gibi demek - "Besbelli, meydan­da" demek... Fakat bu deyimi kullanmamak daha doğru. Kibar bir deyim değil... Ben nasılsa söylemişim, hata etmi­şim... Anladın mı?..

Bunları sıkıla sıkıla söylerken, sınıf içinde ağzımızdan çıkacak her kelimeyi titizlikle seçmek gereğini bir kere da­ha anlamış bulunuyorum...

Mehmet Yakut'a beklediği notu verdim.

Sınıfa da o günden sonra -Ne oldu, nasıl oldu bilmiyo­rum- bir gayret geldi. Afsunlanmış gibi çalışmaya başladı­lar ve dönem sonunda başarı nispeti yüzde elliye çıkabildi...

Her yıl bu şube gibi bir sınıf okutmak zorunda olsay­dım, muhakkak ki bu meslekte bu yaşa gelemezdim ve öyle sanıyorum ki          Mehmet Yakut ile daha birkaç talebe bu sınıfta bulunmasalardı, ötekileri yedi ay okutmak gü­cünü de kendimde bulamayacaktım!

İyi öğrenci, aldığının hiç olmazsa yüzde ellisini verebi­len, zeki ve çalışkan öğrenci, öğretmen için sonsuz bir güç hazinesi ve bir mutluluk kaynağıdır.

Fakat bunun aksi...

Evet, bunun aksi de o oranda korkunç bir felâket!..

Halide Nusret Zorlutuna

Benim Küçük Dostlarım